متقدم ، تأثير گذارَد و آن را محكوم به ايجاب و اجبار نمايد . پس فاعل مختار مانند واجب تعالى گرچه لزوماً معلول را صادر مىكند اما لزوم صدور معلول به سبب ارادهء علت است كه به صدور معلول تعلق گرفته و معلول را به وجوب صدور محكوم ساخته است وجوبى كه از وجود معلول انتزاع مىشود تأثيرى در اختيار فاعل مختار ندارد . ملاك قول به اولويت متن وقد ظهر بما تقدّم بطلان القول بالأولويّة . . . بكون العدم أولى له من غير وجوب . ترجمه از بيانات فوق ، بطلان قول به اولويت به تمام اقسامش آشكار مىگردد . توضيح سخن اين‌كه جماعتى از متكلمان « 1 » - به گمان اين‌كه قول به اتصاف ممكن به وجوب براى رجحان يكى از دو جانب وجود يا عدم ، مستلزم آن است كه واجب تعالى در مبدئيت خود براى ايجاد هستى ، فاعل موجَب ، به فتح جيم ، ( يعنى فاعل مجبور ) گردد ؛ - در حالى كه ساحت او از اين معانى منزه است - از اين جهت معتقد شده‌اند كه رجحان يكى از وجود يا عدم براى ممكن ( نه به واسطهء اتصاف ممكن به وجوب بلكه ) به واسطهء خروج ماهيت از حد استوا به سوى يكى از اين دوست . به اين كيفيت كه وجود يا عدم براى او أولى باشد ، بدون آن‌كه يكى از وجود يا عدم به حد وجوب برسند ، تا به وسيلهء آن از حد امكان خارج گردند . پس ، ماهيت موجودْ به اولويت ، وجود براى او رجحان مىيابد ، بدون آن‌كه وجوبى در بين باشد . همان‌طور كه ماهيت معدوم به سبب آن‌كه عدم براى او أولى است معدوم مىگردد ، بدون آن‌كه وجوبى در كار باشد .

--> ( 1 ) . معتزله